بقعه شيخ صفي الدين اردبيلي

محل كنوني بقعه شيخ صفي الدين حدود هفتصد سال پيش باغ بزرگي بنام اسفريس بوده است كه شيخ صفي الدين اردبيلي در بخشي از آن باغ بزرگ به ارشاد و تدريس مريدان خود مي پرداخت . در دوره حكومت شاه اسماعيل صفوي تمام انرژي او مصروف ساماندهي اوضاع كشور بود و فرصت كافي به امر ساماندهي مقابر اجدادش براي او فراهم نشد و فقط اقدام به ساخت بخشي بنام دارالحديث در بقعه كرد . در دوره شاه طهماسب اول با ساخت بخشي بنام قنديل خانه مجموعه قبور موجودر در بقعه را با سالني بهم متصل كرد و نظم بخشيد . در دوره صفوي با عنايت ويژه شاهان ، اين مجموعه در نهايت دقت تكميل و در مساحتي بالغ بر بيست و يك هزار متر مربع تزئين شد . با سقوط سلسله صفويه چنان مورد بي مهري و عناد واقع ميشود كه هم اينك كل مساحت عرصه و اعياني اين مجموعه كمتر از هفت هزار مترمربع است و از اشياء و لوازم نفيس آن جز نامي غرورآور و يادي تلخ براي نسل امروز باقي نمانده است . اين مجموعه هم اينك كانديد ثبت در فهرست ميراث جهاني است و قبر شخصيتهاي معتبري از تاريخ اين سرزمين را محفوظ داشته و بخش بزرگي از تاريخ اين مملكت و شايد جهان اسلام بدون اين مجموعه قابل تحقيق و تعريف نيست .

بقعه شيخ جبرائيل كلخوران

بقعه شيخ جبرائيل كلخوران پدر شيخ صفي الدين اسحق اردبيلي ، جد سلاطين صفوي ميباشد كه در روستاي كلخوران در سه كيلومتري اردبيل قرار دارد كه مقبره شيخ امين الدين جبرائيل به صورت يك هشت ضلعي در وسط باغ قرار گرفته است . قسمتي از بنا در پاكار از سنگهاي منتظم اجرا شده كه بر روي آنها ديوارهاي جانبي بقعه از آجر ساخته شده است . در نماي بيروني بقعه از تزئينات كاشي بصورت تلفيقي استفاده شده است . گنبد تخريب شده آن در چند دهه اخير بازسازي شده است . داخل بقعه با نقاشي برجسته روي گچ و كتيبه هايي با خط عباسي مزين گشته است .

بقعه شيخ حيدر مشكين شهر

در محوطه اي موسوم به امامزاده در مشكين شهر برج بلندي واقع شده است كه تقريباً از تمام نقاط شهر و همچنين وروديهاي اصلي شهر بخشهايي از آن ديده ميشود كه بنام مقبره شيخ حيدر در فهرست آثار ملي ثبت گرديده است . تاريخ ساخت اين بنا به دوره ايلخاني باز ميگردد . برج مقبره شيخ حيدر ميل بلندي به ارتفاع هيجده متر و به قطر تقريبي ده متر به صورت استوانه اي كه در چهارچوب آب چهار درگاه با تزئينات معقلي تعبيه شده است . داخل مقبره از دو طبقه تحتاني و فوقاني تشكيل شده است و درب ورودي سردابه در شمال برج قرار دارد كه بوسيله يك راه پله بلند به راه باريك منتهي به سردابه راه يافته است . طاق اين قسمت بر روي ستون آجري در وسط و ديواره هاي جانبي قرار دارد . مدفن شيخ حيدر در منتهي اليه اين سرداب قرار گرفته است .

مقبره شيخ بدر الدين

اين مقبره متعلق به پير بدر نميني ، معروف به شيخ بدرالدين يكي از مريدان پير قطب الدين ميانجي در شهرستان نمين واقع شده است . درب ورودي اين مقبره به يك اطاق كوچك باز ميشود . براي ورود به صحن آرامگاه از يك درب ديگر بايد عبور كرد . در اطاق اول سنگ مرمر بسيار زيبايي كه داراي نوشته و نقش و نگار هنرمندانه اي ميباشد وجود دارد .

پلهاي تاريخي

پل ابراهيم آباد : اين پل در ابتداي كوچه ابراهيم آباد ، بر روي رودخانه بالخلو ساخته شده است و متعلق به دوره صفويه است .

پل هفت چشمه ( يدي گوز ) : اين پل در داخل شهر اردبيل و بر روي رودخانه بالخلو ساخته شده ، پل داراي هفت چشمه است و از اين جهت يدي گوز ناميده ميشود .

پل سيد آباد : در ابتداي كوچه سيد آباد بر روي رودخانه بالخلو ساخته شده و داراي پنج دهنه با طاق ضربي و آجري است .

پل يعقوبيه : اين پل نيز متعلق به دوره صفويه است و بر روي رودخانه بالخلو ساخته شده است . اين پل نيز داراي پنج دهنه با طاقهاي ضربي و آجري و پي سنگي است .

پل پرديس : اين پل در شهرستان خلخال قرار دارد و ساختمان آنرا به دوره ساساني نسبت ميدهند .

پل سرخ ساميان : اين پل بر روي رودخانه قره سو در نزديك روستاي ساميان ساخته شده پل ساميان در پانزده كيلومتري شمال اردبيل قرار دارد .

پل نير : اين پل در داخل شهر نير بر روي رودخانه در دوره صفوي ساخته شده .

جمعه مسجد

جمعه مسجد اردبيل در شمال شرقي شهر بر روي تپه باستاني قرار دارد . بازمانده مسجد عظيم ، گسترده و كم نظيري است كه در دوره هاي مختلف اسلامي بخصوص دوره سلجوقي شكل گرفته و تا اوايل صفوي معمور و آباد بوده است . كاوشهاي باستان شناسي ردپاي مسجد را در قرون اوليه اسلامي بوضوح تشخيص داده است . مسجد دوره سلجوقي و ايلخاني بسيار گسترده تر و وسيعتر از بناي مكعبي فعلي بوده و بناي سرپاي موجود صرفاً گنبد خانه و ايوان مسجد بزرگ را تشكيل مي داده است. اين مسجد گنبد آجري بزرگي داشته است كه دو پوش ساخته شده و حوادث ايام هر دو پوشش گنبد اين مسجد را فرو ريخته و تنها دو قسمت قوسي شكل ناقص از گنبد خارجي و قسمت محدودي از گچبري گنبد داخلي در چهار گوشه فوقاني ديواره هاي شبستان اصلي براي نمايش عظمت تاريخي آن باقي مانده است . مأذنه مسجد اثر ديگري است كه بصورت گلدسته استوانه اي شكل در ضلع غربي شبستان اصلي مسجد و به فاصله تقريبي پانزده متري قرار دارد .

مسجد ميرزا علي اكبر

اين مسجد در مركز شهر اردبيل و نزديك بازار قرار گرفته است . سقف مسجد بر روي سي ستون بنا گرديده است و از خارج داراي مناره اي بزرگ و باشكوه ميباشد . اين مسجد تاريخي محلي براي تحصيل طلاب علوم ديني نيز بشمار ميرود .

مجموعه بازار اردبيل

بازار اردبيل يادگاري از دوره قاجار ميباشد كه بر روي بازار دوره صفوي و ماقبل ساخته شده و در سال هزار و سيصد و شصت و چهار در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است . در قرن دهم هجري در زمان حكومت شاه طهماسب اول بازارهاي اردبيل از رونق بسيار زيادي برخوردار بوده اند كه از اين قبيل ميتوان به موارد زير اشاره كرد : بازار بقالان ـ كرباس فروشان ـ قصابان ـ خراطان ـ سراجان ـ قيصريه در شرايط موجود راسته هاي مجموعه بازار اردبيل عبارتند از : راسته اصلـي بازار ـ راسته پيرعبدالملك ـ راسته قيصريه ـ كفاشان ـ علافان ـ زرگران ـ سراجان ـ پارچه فروشان ـ مسگران ـ چاقوسازان ـ آهنگران و سراي آنها ، پوشش سقف راسته ها با طاقهاي جناقي و گنبد چهارطاقي و ساده ميباشد .

خانه هاي تاريخي

خانه رضازاده : اين خانه تاريخي كه متعلق به رضازاده يكي از متشخصين اردبيل بوده است هم اكنون محل اداره كل ميـراث فرهنگي استان اردبيل ميباشد . علاوه بر اين خانه ، خانه هاي تاريخي متعددي در استان وجود دارد كه مهمترين آنها عبارتند از : خانه سيد هاشم ابراهيمي واقع در كوچه شهيدگاه خانه وكيل الرعايا واقع در محله طوي خانه حاج يوسف آقا صادقي واقع در كوجه راسته امام خانه حاج ميرزا ابراهيم صادقي واقع در محله اوچدكان خانه مرحوم حسينقلي صادقي در كوچه رحمانيه خانه مناف زاده در كوچه معصوم شاه خانه مرحوم حريريان در كوچه پير شمس الدين خانه مرحوم ميرفتاحي در محله تازه ميدان خانه آصف در كوچه معمار عمارت صارم السلطنه واقع در ميدان ارتش شهر نمين

حمامهاي تاريخي

گرمابه اوچدكان گرمابه پير گرمابه پيرزرگر گرمابه حاج شيخ گرمابه حاج محسن گرمابه صفوي گرمابه ميرزا حبيب گرمابه ابراهيم آباد گرمابه منصوريه گرمابه سولا گرمابه يعقوبيه

قلعـه ها و دژهـا

از مهمترين قلعه هاي استان اردبيل ميتوان به موارد زير اشاره نمود : نارين قلعه كه درون شهر اردبيل بوده و امكانات كاملي را دارا بوده كه متأسفانه امروزه آثار ناچيزي از آن بجاي مانده است. آغجا قلعه واقع در آبادي قره قيه در نزديكي چتين دره مشكين شهر كهنه قلعه واقع در دره باغ نوروز مشكين شهر قلعه ديو واقع در پنج كيلومتري جنوب غربي دهكده كويج مشكين شهر قيز قلعه سي واقع در روستايي به همين نام در سي كيلومتري شمال شهر گرمي قلعه قهقهه واقع در شهرستان مشكين شهر كاروانسراهـا با توجه به اين مسأله كه اردبيل در گذشته گذرگاه كاروانهاي تجاري و نظامي بسياري بوده است ، كاروانسراهاي متعددي نيز در مناطق گوناگون آن ساخته شده بود كه بعدها به دلايلي همچون تغيير راهها و دور افتادن از راههاي جديد عبور و مرور كاروانها از بين رفته اند و تنها آثاري از آنها بر جاي مانده است.

مهمترين كاروانسراهاي استان عبارتند از : كاروانسراي شاه عباسي واقع در دوراهي روستاي ميل آغاردان و ييلاق خلخال مربوط به دوره صفويه كاروانسراي آرپاچاي خلخال واقع در ارتفاعات تالش كاروانسراي سنگي صايين واقع در جاده اردبيل ـ سراب كاروانسراي قانلي بولاغ واقع در شهرستان مشكين شهر

پيست اسكي آلوارس اين پيست در فاصله دوازده كيلومتري روستاي آلوارس و بيست و چهار كيلومتري سرعين قرار گرفته است و از آنجائي كه پيست فوق در ارتفاع سه هزار و دويست متري از سطح دريا قرار دارد به سبب بارندگي برف فراوان در طول پائيز و زمستان و به جهت دير ذوب شدن برفهاي اين منطقه مي تواند در حدود شش الي هشت ماه از سال مورد استفاده قرار گيرد . از ويژگيهاي بارز منطقه اي كه مجتمع ورزشهاي زمستاني آلوارس در آن واقع شده است علاوه بر جاذبه هاي زمستاني ميتوان به جاذبه هاي بهاري و تابستاني آن از جمله روي آوردن عشاير با گله هاي خود به مناطق حوالي آن ، هواي خنك و معتدل در اوج تابستان ، پوشش گياهي و گلهاي رنگارنگ بصورت دشتهاي وسيعي از شقايقهاي كوهي ، گل ختمي ، گون و غيره همچنين قرار گرفتن مسيرهاي صعود به قله سبلان و قلل ديگر از فاصله نزديك كمپ مجتمع و مشرف بودن آن به شهرهاي سرعين ، نير ، اردبيل ميباشد كه استفاده از آن را در تمامي فصول سال مفيد و خاطره انگيز مينمايد .

سبلان و دامنه هاي آن

سبلان در غرب شهر اردبيل ، چهار هزار و هشتصد و يازده متر از سطح دريا ارتفاع دارد. رشته كوه آتشفشاني خاموش سبلان از دره قره سو در شمال غرب اردبيل آغاز ميشود و در جهت شرقي و غربي بطول شصت كيلومتر و عرض چهل و هشت كيلومتر تا كوه قوشاداغ در جنوب اهر امتداد مي يابد . سبلان پس از دماوند معروفترين كوه آتشفشاني خاموش ايران است كه بر اثر فعاليتهاي آتشفشاني ، مخروط قله آن شكل گرفته است و در دهانه آن درياچه اي بسيار زيبا بوجود آمده است كه در طول سال پوشيده از برف و يخ است . بلندترين قله سبلان ( سلطان ساوالان ) نام دارد و دومين قله آن را (حرم داغي ) ميگويند كه نوكي تيز و غيرقابل صعود دارد . ناحيه سبلان و دامنه هاي آن بسيار حاصل خيز است. دره هاي اين كوهستان پهن و انباشته از رسوبهاي بسيار غني است . بخشي از دشت مغان و همه مناطق حومه سبلان ، نتيجه رسوب گذاري رودخانه هايي است كه از بلنديهاي سبلان سرچشمه ميگيرند . گردنه هاي سبلان : يالان ـ ايري و صائين ناميده مي شوند . يكي ديگر از ويژگيهاي اين منطقه وجود آبهاي گرم معدني متعدد در اطراف آن ميباشد .

منطقه سياحتي سردابه

منطقه سياحتي سردابه يكي ديگر از مناطق مهم جذب گردشگر ميباشد ، آب اين چشمه از كف استخر بزرگي با گاز هيدروژن سولفوره ، از شكافهاي زمين خارج ميشود و بوي اندكي از اين گاز را در فضا پراكنده ميسازد . آبگرم پس از گذشتن از دو حوض ، نهري را بوجود مي آورد كه در دره جريان دارد و چون دره زاينده است . اندك اندك آب نهر زياد شده و در حدود دويست متري چشمه ، آبشاري را تشكيل ميدهد. پهنه استخر حدود صد متر مربع و بلندي آن از سطح دريا هزار و هشتصد و بيست متر است . درجه حرارت آب معدني سردابه سي و شش درجه و از دسته آبهاي سولفاته كلسيك و گوگردي گرم است و گاز كربنيك نيز دارد .

ســرعـيــن

شهر توريستي سرعين در نزديكي اردبيل و در دامنه كوه سربلند سبلان واقع شده و قطب گردشگري استان محسوب ميشود . وجود چشمه هاي آب گرم معدني متعدد با خاصيتهاي درماني گوناگون اين شهر را در سراسر كشور مشهور كرده است . سرعين داراي هتلها و مهمانسراهاي متعدد ميباشد و از لحاظ امكانات رفاهي و گردشگري شهره عام و خاص است . سرعين همچنين به شهر خوراكيها نيز معروف است كه از جمله آنها ميتوان به عسل طبيعي سبلان ـ سرشير ـ فطير محلي ـ آش دوغ و ساير خوراكيهاي محلي اشاره كرد . در نزديكي شهر سرعين منطقه اي بنام « ويلا دره » وجود دارد كه بسيار زيبا و ديدني ميباشد و در آنجا هم يك چشمه آب معدني قرار دارد .

درياچه شورابيل

اين درياچه قبلاً بسيار شور بوده است ولي امروزه با افزودن آب شيرين از شوري آن كاسته شده ، بطوريكه نوعي ماهي در آن پرورش داده ميشود . اين درياچه داراي امكانات تفريحي ـ ورزشي و فرهنگي بسياري است از جمله : قايقراني ـ پيست دو و ميداني ـ دوچرخه سواري ـ هتلها ـ مجموعه شهر بازي و ...

پارك جنگلي فندقلو

جنگل فندقلو بعلت نزديكي به شهر نمين و سهولت دسترسي از جاده بين شهري اردبيل ـ آستارا همواره بعنوان يك منبع تفرجگاهي مطرح بوده است . اين جنگل يكي از اراضي تفريحي جنگلي است كه به فاصله ده كيلومتري از شهر نمين و سي كيلومتري از شهر اردبيل قرار گرفته است . اين جنگل انبوه بسيار زيبا مشابه پارك به نظر ميرسد وجود اشكوبهاي كوچك و محدود پوشيده از گياهان مرتعي تهي از درخت در بين درختان انبوه محل مناسبي را براي گذراندن اوقات فراغت خانواده ايجاد نموده است و به همين جهت اينك عنوان پارك جنگلي فندقلو در ايام تعطيل پذيراي متقاضيان زيادي از شهر اردبيل و مسافران تابستاني است . پيست اسكي روي چمن در اين منطقه قرار دارد و يك اردوگاه دانش آموزي با چندين اطاقك چوبي جهت اقامت و سرويسهاي بهداشتي از سوي واحد امور تربيتي اداره آموزش و پرورش نمين در آن ايجاد شده است .

درياچه نئــور

منطقه حفاظت شده نئور با وسعتي در حدود يك هزار هكتار در سي كيلومتري شهرستان اردبيل واقع شده است . مهمترين ويژگي اين منطقه درياچه نئور است و ويژگي اكوسيستم آن به عنوان زيستگاه بي مانند ماهي قزل آلاي رنگين كمان و پرندگان و جانواران آن است .